wat niet werd gezegd
de schaduw van een rijstkorrel
op mijn vel papier
Marian Poyck
Dit vers, ik lees het. Tezelfdertijd is er in een fractie van een seconde (besef ik achteraf) een stilte die me raakt zonder op dat moment te beseffen waar, waarom, waartoe; een stilte die de woorden opheft en zich juist daardoor uitspreekt. De verleden tijd ‘werd’ keert terug in het heden. Het ‘werd’ is nu. Het ‘wat’ is niet van belang, dat wil zeggen: vraagt niet om een talige invulling, duiding of verwijzing, heeft suggestieve en evocatieve kracht, spreekt zich op eigen wijze uit, vertelt zich. Is er.
Hoe ‘miniem’ kan een rijstkorrel zijn, hoe veelomvattend, vérreikend zijn schaduw. En ik mag er bij zijn: ‘op mijn vel papier’. Ik mag me ermee identificeren en het tezelfdertijd bij de dichter laten; én, het anderen aanreiken. Met dit vers loop je door de stad en geef je het aan voorbijgangers, je fietst ermee door de velden, punaisset het aan bomen, aan hun brede, schaduwrijke stammen.
Dit vers is een haiku zonder seizoenwoord, geen natuurgedicht; een muki-vers; met de vele dimensies die er juist niet om vragen ‘buitengewoon mooi’ genoemd te worden. De haiku is er; is niet meer weg te denken uit mijn belevingswereld; krijgt zeker een plek in mijn limbisch systeem waar gevoelens en emoties huizen die de haiku met open armen ontvangen. Deze haiku blijft me bij; bij mij.
Marian maakte een foto van de rijstkorrel met schaduw op een vel papier: “Mijn uitgangspunt bij het schrijven van het vers ― geruime tijd ná de waarneming, op de foto vastgelegd ― was de gemoedstoestand waarin je al starend onwillekeurig op voor je gevoel totaal onbelangrijke details gaat inzoomen. De schaduw van een rijstkorrel ― wie merkt zoiets nou op? Daarvoor moet je diep aan het peinzen zijn. Bij mijzelf die toestand waarnemende, volgde de zoektocht naar een manier waarop ik die in een haiku tot uitdrukking kon brengen. De laatste twee regels waren er al snel: ‘de schaduw van een rijstkorrel/ op mijn vel papier’. Het vers is vervolgens ettelijke maanden half af blijven liggen. Met ‘wat niet werd gezegd’ viel alles ten slotte op zijn plaats.”
Dat mentale schrijfproces speelt zich af tussen een ik- en een jij-instantie. Het beweegt zich tussen de gemoedstoestand van toen en het uiteindelijke moment dat het muki-vers er is; voorgoed, een kleinood. ‘… viel alles op zijn plaats.’ Marian vond de haiku; ik de inbedding van die haiku in mijzelf.
Anders gezegd: de eerste regel heeft alles zonder dat ik op dat moment weet wat dat inhoudt. De twee volgende regels hebben alles om de eerste regel dat omvattende te geven, in het bijzonder: de schaduw. De haiku is voor mij nu al een klassieker; en maakt close-reading en tekstanalyse overbodig.
Vorige vertelling: Nooit met vakantie volgende vertelling: Van nature