De verteller in ‘De maan en het vuur’ is De Paling, een echte dorpeling die echter noch weet waar noch uit wie hij geboren is, een bastaard die door een ongelukkige omstandigheid naar Amerika vertrekt, daar twintig jaar ronddoolt; en terugkeert naar ‘het zijn land van ooit’, want: ‘Ik weet niet of ik van een heuvel kom of uit een vallei, uit de bossen of van een huis met balkons.’ Deze zin, vooral de toonzetting ervan, wordt minutieus, magistraal uitgewerkt. Overal waar De Paling, dikwijls samen met Nuto, ‘is’ of bij betrokken raakt, blijft hij de grote afwezige.
Een striemende kou
— waarin niets het leven houdt
dan verdoofd in winterslaap —
trekt over heuvels,
door gehuchten — in stegen
vriest de vorst de armoe vast.
En als er iemand in dat heuvellandschap — met dorpen en gehuchten maar ook met verre steden — over zinderende of verzengende hitte kan schrijven, Cesare Pavese; maar ook over de ijselijk koude winternachten — een afspiegeling van ons verkommerd bestaan. Over menselijke verhoudingen, over het ontbrokene in onze relaties; maar toch zijn gloed heeft en behoudt. Over het grote vuur dat in ieder op kan laaien.
Het unieke in het schrijversduo Garufi/Pavese is, dat hun grootste overeenkomst de aard van hun verschillen is. Pavese beschrijft tot in detail een situatie, ontmoeting of gebeurtenis en weet dan de achterliggende of impliciete leegheid ervan aan het woord te laten; schrijnend. Dat bewerkstelligt die existentiële eenzaamheid, dat afwezige. Garufi van haar kant weet door weglating de essentie waarom het gaat in taal (het talige) te vatten. Het gaat haar om de woorden die er toe doen om te zeggen wat niet gezegd kan worden. Talloze voorbeelden getuigen ervan, alleen al: “We aten en dronken. Er was maar één stoel en dus at ik op zijn schoot.’ En dus!
Zoals Pavese de tijd tot leven brengt in vele uitersten als hitte-vrieskou, dorp-stad, spreken-zwijgen, zo kan Garufi de tijd in één handbeweging (magisch) stilzetten — als in fossiIisering (verstening). Zij werkt dat uit in het indrukwekkende ‘Il fossile’.
Zolang er tijd is
ligt het, onopgegraven,
zonder op ons te wachten:
het vroegste fossiel
dat ooit geschiedenis schreef,
gevat in zwijgen; versteend.
In de laatste alinea van ‘De maan en het vuur’ overziet Nuto het leven (ook dat van Cesare Pavese in relatie met Bianca Garufi?): ‘Nee, Santa niet,’ … ‘die zullen ze niet vinden. Een vrouw als zij kon je niet met aarde bedekken en zo laten liggen.’… ‘Hij liet zoveel wijnranken kappen en bedekte haar ermee tot hij genoeg had. Toen goten ze er benzine over en staken het aan. Om twaalf uur was alles as. Vorig jaar kon je de plek nog zien, als het bed van een vreugdevuur.’ Het laatste, grote vuur.
Het dorp — je wereld —
zit ons in het bloed, herleeft
in waar we zijn, van weggaan,
dat achterlaten;
een nevelkring om de maan,
na het vuur rest ons slechts as.
De verzamelde gedichten van Cesare Pavese krijgen de titel: ‘De dood zal komen en jouw ogen hebben’. In ‘jouw ogen’ kijkt Bianca Garufi Cesare Pavese open, onbevangen en liefdevol aan; en ieder van ons. En antwoordt Cesare in taal, zijn enige mogelijkheid om zich verstaanbaar te maken, zich te uiten, zichzelf te zijn.
Vorige reflectie: Het grote vuur – 2 volgende vertelling: Kerven op hun ziel